Wist je dat een simpele laag mulch je voedselbos kan transformeren? Veel voedselbossen beginnen op uitgeputte bodems zonder voldoende bodemleven. Mulchen is een effectieve methode om deze bodems te verbeteren. Door de bodem te bedekken met organisch materiaal, zoals houtsnippers, gemaaid gras, of oude bladeren, imiteer je de natuurlijke strooisellaag van een bos. Dit stimuleert het bodemleven en helpt je voedselbos te floreren.
Wat is mulchen?
Je hebt waarschijnlijk wel gehoord van mulchen. Het is een praktijk die bij veel moestuinen wordt gebruikt. Door te mulchen imiteer je de strooisellaag die je in de natuur bij de meeste bossen ziet. Mulchen is het bedekken van de bodem met een laag organisch materiaal. Je kan denken aan houtsnippers, gemaaid gras, stro, zaagsel of oude bladeren, of een mix van deze materialen. Het is een gemakkelijke techniek die ook in je voedselbos nuttig kan zijn!
Voedselbos: de successie nabootsen
In een voedselbos probeer je het bosecosysteem na te bootsen (lees meer over wat een voedselbos is en waarom het zo bijzonder is). Als je in een bos loopt, dan zie je dat de bladeren en takken een strooisellaag hebben gevormd op de bodem. Het bedekt de bosbomen en zorgt voor die typische fijne bosgeur. Deze strooisellaag wordt verteerd door het bodemleven.
Om te begrijpen hoe het bodemleven werkt, moet je begrijpen wat successie is. Successie betekent opeenvolging van soorten op hetzelfde substraat of plek. Als je in Nederland een kaal stuk grond zou hebben, dan staan daar de eenjarige pioniersoorten. Soorten die vaak met de wind mee gaan en het juist goed doen op verstoorde grond. Een verstoorde grond is bacteriedominant. Als de tijd verstrijkt, zal de grond geschikt worden voor andere grotere planten, meerjarige planten, struiken en bomen. Deze planten produceren moeilijk verteerbare biomassa (zoals takken / houtige biomassa). Deze moeilijk verteerbare biomassa kan wel door schimmels worden verteerd, maar niet door bacteriën. De schimmels nemen daarom in verhouding toe op een bodem die meer op een bos begint te lijken.
Met het aanplanten van een voedselbos probeer je de successie na te bootsen en het liefst zelfs te versnellen. Je wil daarom de transitie maken van een bacterie-dominante omgeving naar een bodem met in verhouding meer schimmels.
Voordelen van mulchen in je voedselbos
Mulchen heeft vele voordelen! Het trekt meer bodemleven aan, zoals pissebedden, nematoden, wormen, bacteriën en schimmels. Dit bodemleven trekt organisch materiaal de bodem in en breekt het langzaam af, wat de bodem verrijkt met voedingsstoffen.
Actief bodemleven maakt de bodem luchtiger. Een luchtige bodem verbetert de structuur, waardoor water beter wordt opgenomen, planten makkelijker wortelen en nutriënten efficiënter worden uitgewisseld tussen het bodemleven en de planten.
Mulch onderdrukt ongewenste kruiden en grassen. Door de mulchlaag krijgen deze minder kans om te kiemen en te groeien. Tegelijkertijd beschermt mulch de struiken, bomen en planten die je wilt laten floreren. Daarnaast beschermt mulch de bodem tegen erosie en harde weersomstandigheden (storm, wind, vorst en hitte). Een bodem met mulch houdt meer vocht vast en helpt de bodemtemperatuur te reguleren. Een onbedekte bodem bevriest sneller in de winter en droogt in de zomer sneller uit. Een mulchlaag vermindert deze temperatuurschommelingen, en werkt als een isolerende deken voor je planten. Erg veel voordelen dus!
Tips voor mulchen in je voedselbos
In een voedselbos is het dus verstandig om anders te mulchen dan in je moestuin. Je wilt het liefst meer schimmels aantrekken om die successie te versnellen. Maar hoe doe je dat?
Kies de juiste mix van je mulchmateriaal
In een voedselbos kun je mulchen met aangepast materiaal. In een beginnend voedselbos is het ideaal om een mix te maken van mulchmateriaal, 50% bacterie-dominante materiaal (zoals gemaaid gras, groenbemesters zoals smeerwortel, ossentong of klaver) en 50% schimmel-dominant materiaal (dode bladeren die je in de herfst en winter kan vinden, houtsnippers, snoeiafval of zaagsel). Door de combinatie van groen en bruin materiaal, zorg je ervoor dat het bodemleven aan het werk wordt gezet. De groene-mulch verteert sneller doordat het meer bacteriën heeft, en het bruinmateriaal zorgt ervoor dat schimmels aan het werk worden gezet.
Mulchmateriaal vinden
Een andere goede optie om aan mulch te komen is om wijkers aan te planten die je gebruikt voor mulch. Wijkers zijn pioniersoorten die snel groeien en in korte tijd veel biomassa geven. Je kan denken aan smeerwortel, wilgen of berken.
Het kan soms lastig zijn om genoeg mulchmateriaal te vinden. Hier zijn een paar tips om je te helpen:
- Hergebruik je tuin- en snoeiafval: Dit bespaart kosten en maakt effectief gebruik van je eigen materiaal.
- Bladmateriaal verzamelen: In het najaar ligt er vaak een overvloed aan bladmateriaal. Veel gemeenten halen dit weg met bladblazers, maar je kunt het beter zelf verzamelen. Zo heb je genoeg mulch voor het komende jaar.
- Gras van paden gebruiken: Maai het gras van je paden en combineer dit met je bladafval.
- Een andere goede optie is het planten van zogenaamde wijkers. Dit zijn pioniersoorten die snel groeien en veel biomassa produceren. Denk aan smeerwortel, wilgen of berken.
Vorig jaar heb ik in mijn buurt 4 vuilniszakken vol met blad verzameld om in mijn eigen tuintje te gebruiken. Ik liep een rondje door de wijk en kwam verschillend bladmateriaal tegen, bijvoorbeeld blad van de zilverlinde, winterlinde, de gewone plataan en kogelrobinia. De verzamelde bladeren gebruikte ik als mulch en dat zorgde voor een prachtig resultaat in het volgende groeiseizoen.
Hierboven zie je hoe we hebben gemulcht. We hebben eerst de grond vrij gemaakt van grassen en onkruiden. Op de linkerfoto zie je de laag houtsnippers die we hebben aangebracht, en op de rechterfoto zie je dat we een laag gras daaroverheen hebben aangebracht.
Mulch aanbrengen
Bij jonge aanplant kun je een cirkel om de plant van zo’n 1,5 meter rondom elke boom en struik aanleggen. Gebruik een mulchlaag van ongeveer 5-10 cm dik. Een te dunne laag mulch voorkomt niet dat ongewenste kruiden erdoorheen groeien en een te dikke laag mulch kan het bodemleven verstikken. Zorg dat je de mulch een beetje gelijkmatig verspreid, zodat je overal een even dikke laag hebt.
Een van mijn favoriete momenten tijdens het mulchen is het geluid van de bladeren die onder mijn voeten kraken terwijl ik ze verspreid. Het doet me denken aan herfstwandelingen in het bos en het geeft me een diepere verbinding met de natuur.
Veelgemaakte fouten bij mulchen
- Leg het mulchmateriaal niet direct tegen de stam van bomen en struiken. Dit kan rotting veroorzaken en dat is zonde van de mooie geënte boom of bessenstruik die je hebt aangeplant.
- Ongeschikt mulchmateriaal gebruiken: bijvoorbeeld gras of houtsnippers met veel onkruidzaden of bramen erin. Er is dan een kans dat deze ontkiemen of beginnen uit te lopen.
Mulchen in je voedselbos; een handige en leuke activiteit
Tijdens een vrijwilligersdag bij voedselbos in Geffen, werkten we met een groep enthousiaste mensen aan het mulchen van de bessenstruiken. Binnen een aantal uur hadden we een groot deel van het bessenveld van mulch voorzien (vooral vers gemaaid gras). Aan het einde van de dag waren we moe maar voldaan, en het verschil was meteen zichtbaar.
